Docu-installatie over drie Terschellinger dialecten, gemaakt door kinderen. 'Liefdevolle interacties' in eigen taal

In dit artikel:

In de Tonnenloods bij de haven van West-Terschelling is tijdens Oerol de filmische audio-installatie ’t Paradiis te zien, een meerzijdige presentatie rond de drie nog levende Terschellinger dialecten: Aasters, Meslânzers en Westers. Makers, onder wie podcastmaker Babette Rijkhoff (die zelf opgroeide op Terschelling) en visueel kunstenaar Heleen Haijtema, combineren ruimtelijke beelden, archiefmateriaal uit het Fries Film & Audio Archief en portretinterviews met eilandbewoners. Er is ook een chronologische online versie beschikbaar op de site van Rijkhoff.

Centrale thema’s zijn behoud en verlies: de dialecten worden nog vooral door ouderen gesproken en dreigen te verdwijnen zodra jonge mensen naar school op de wal gaan en het eilandtaalgebruik afneemt. Door kinderen van het eiland in te zetten als interviewers wil Rijkhoff niet alleen verhalen vastleggen maar ook jongere generaties in contact brengen met hun taalkundige erfgoed. Sommige geïnterviewden vertellen dat zij later weer teruggrijpen op hun dialect om oudere familieleden te troosten of in verzorgingstehuizen liefdevolle contacten te onderhouden.

Het project belicht ook andere perspectieven, zoals die van Brock Sampson, een Amerikaan met Afro-Caribische wortels die in Hoorn woont en via lokale verbanden (bijvoorbeeld het koor) zijn plaats in de eilandgemeenschap zoekt. Zijn verhaal koppelt persoonlijke zoektocht naar roots aan het bredere besef dat taal deel is van identiteit en geheugen. Rijkhoff kreeg bovendien nieuw enthousiasme nadat haar vriendin haar een Meslânzers-woordenboek gaf — aanleiding om de dialecten te onderzoeken en zichtbaar te maken.

’t Paradiis plaatst de dialectproblematiek in een bredere context van sense of place en cultuurbehoud: wat op Terschelling gebeurt kan volgens de makers een voorbode zijn van wat er in het Fries en op termijn mogelijk in het Nederlands kan gebeuren als regionale talen en woorden wegvallen. Tegelijk toont de installatie hoop: mensen die terugkeren naar oude woorden, initiatieven om dialect te blijven gebruiken, en creatieve manieren om herinnering en taal te bewaren.

De Tonnenloods fungeert tijdens Oerol tevens als klein beleefcentrum voor eilandcultuur: er is een tentoonstelling over 45 jaar Oerol met foto’s, oude affiches (werk van Dirk Bakker) en een documentaire over het festival samengesteld door Thomász Lin met archiefmateriaal van Omrop Fryslân, AVROTROS en de onlangs overleden Olivier Jansen. De film illustreert zowel de historische gekte en spontaniteit van Oerol als de huidige spanningen — sommige eilanders voelen zich niet altijd gezien door de organisatie — en hoopt een brug te slaan tussen festival en lokale gemeenschap. Floor van Dijk (Oerol) reflecteert op het verlangen naar de loste, vrijere sfeer van vroeger in een veranderde en juridisch zwaarder geworden wereld.